Trantsizio ekosoziala hemen eta munduan. Euskadin partekatutako gizarte-agenda baterantz, begirada internazionalista eta ekofeministarekin

Mundu mailan aurre egin beharreko erronken aniztasunak eta sakontasunak (deskarbonizazioa, biodibertsitatearen galera, energia fosilaren eta material kritikoen agortzea, bizi-prekarietate gero eta handiagoa, egiturazko migrazio-fluxuak, autoritarismoen aurrerapena, gerra-erregimenaren sendotzea, etab.) indarrean dagoen sistema berrasieratzera behartzen gaitu: trantsizio ekosoziala saihestezina eta premiazkoa da. Gizarte globala antolatzeko egungo modua definitzen duten printzipio, dinamika eta egituren multzoa eraldatzeaz ari gara, naturaren eta gizartearen arteko harremana ulertzeko beste parametro alternatibo batzuetara (ekonomikoak, energetikoak, politikoak, sozialak, kulturalak, ingurumenekoak eta generokoak) premiaz igarotzeko, planetaren muga biofisikoak, berdintasuna, justizia eta demokrazia parte-hartzailea ez gainditzea premisa eztabaidaezin gisa hartuta. Gaur egun boladan dagoen agenda berde eta digitalak (trantsizio-formula ofiziala), sistemaren akats multiorganiko horri aurre egin beharrean, kasurik onenean arindu egiten du, okerragotzen ez duenean: irtenbide teknologikoak eta inbertsio masiboa? ekonomia berdean? eta digitalizazioan, beste edozein eraldaketa-mota saihestuz, ugariak dira geldialdi ekonomikoa, klima-aldaketa hondatua eta gatazka azkarrak. Aitzitik, trantsizio ekosozial justuko benetako proposamenak behar ditugu, herritarrak protagonista dituztenak erreferentzia-esparru ekofeminista baten pean, tokiko dinamikak artikulatuko dituztenak esplizituki globala den erronka batetik abiatuta. Horixe da, hain zuzen ere, proiektu honen helburua. Trantsizio ekosoziala hemen eta munduan proiektuak hainbat euskal gizarte-mugimendu egituratu nahi ditu trantsizio ekosozial justu baten aldeko plataforma berri baten inguruan, horretarako ibilbide-orri bat egin eta inplementatuko duena kolektiboki. Ibilbide-orri hori ekintzarako estrategikoak diren bi dokumentutan zehaztuko da: "Euskadin bidezko trantsizio ekosoziala bultzatzeko 2030eko Talka Plana", epe laburrean aurrera egiteko oinarrizko premisak ezarriko dituena, eta "2050erako Trantsizio Ekosozialerako Euskal Plana", epe ertain eta luzerako lehentasun estrategikoak zehaztuko dituena. Bi dokumentu horiek gure lurraldean ainguratutako eta errotutako eskala geografiko batetik abiatuko dira, baina betiere nazioarteko analisi, aliantza, ikaskuntza eta proposamenetatik abiatuta, Hegoalde Globalari begira bereziki, zalantzarik gabe edozein eraldaketa-prozesuk elkarrekiko mendekotasuna baitu. Plan horien edukiak, trantsizio ekosozialaren kontzeptuaren integraltasunaren barruan, 3 eremu estrategikotan zentratuko dira: matrize ekonomiko-energetikoaren eraldaketa, trantsiziorako tresnen esparrua ─ megaproiektuen inguruko eztabaidaren zeregin nabarmenarekin ─, eta zaintza eta migrazioen matrizea. Horrela, bidezko trantsizio ekosozialerako alderdi ekonomiko, energetiko eta sozial nagusiak jasotzen dira. Premisa horren arabera, proposamenaren eskeletoa Ibilbide Orria ekarriko duen lanketa kolektiboko prozesua da. Sistema hori modu osagarrian elikatuko da ikerketatik (bereziki, energiaren eta zaintzaren funtsezko sektoreetan) nahiz hainbat subjektu eta eremuri zuzendutako prestakuntza-jarduera ugaritatik datozen intsumoekin, eskala anitzetan (tokikotik nazioartekora), horrela proiektuaren muskulua eta gizarte-agentzia sendotuz. Azkenik, eragin sozial, mediatiko eta instituzionaleko estrategia bat garatuko da, Plataformaren eta horrek bultzatzen dituen bi planen ekintza-eremua zabaltzeko. Xede-biztanleria 16 euskal gizarte-mugimenduk osatuko dute, bai eta UPV/EHUko egiturek eta irakasleek eta komunikatzaileek ere. Horiek guztiak aktibo daude bidezko trantsizio ekosozialean aurrera egiteko, gaitasun estrategiko eta mobilizatzaile handia dute, eta, gainera, beren aniztasunean artikulatzeko borondate esplizitua dute: erakunde ekologistak, feministak (emakume migratzaileen rola nabarmenduz), internazionalistak (Hego Globaleko defendatzaileen eta Elkarri Babesten prozesu berriaren partaidetza esanguratsua dutenak) eta sindikalak (agenda komun premiazko eta saihestezin batean modu artikulatuan parte hartuz). Horretarako, gainera, alderdi politiko eta metodologikoan funtsezkoak diren aliatuak izango dituzte, hala nola XXK kolektiboa eta UPV/EHU (Parte Hartuz eta Ekopol). Azkenik, proiektu osorako erreferentzia-esparrua honako hauek osatzen dute: parte-hartze demokratikoa, ekofeminismoa, internazionalismoa, aniztasuna eta giza eskubideen nazioarteko esparruaren defentsa. Ez da bidezko trantsizio ekosozialik egongo, beraz, gizarte zibil antolatuaren agendatik eraikitzen ez bada; sektorerik ikusezinenei (defendatzaileak, migratzaileak) ahots berezirik ematen ez bazaie, eta horiek subjektu politikotzat hartzeko moduan aldaketarik gertatzen ez bada; bizitza guztiak babesten ez badira, batez ere kalteberenak, eta bizitzaren jasangarritasunetik naturaren eta gizartearen arteko harremana maila globalean birdefinitzen ez bada. Parametro horietan aurrera egiteko, eta prozesuan inplikatutako subjektuen aniztasuna kontuan hartuta, estrategia espezifikoak definitu dira dimentsio horietako bakoitzean, eta, gainera, kasuistika bakoitzari egokitutako gako politiko-pedagogiko batzuk garatu dira. Gako horiek, oro har, profil kritikoagatik, intersekzionalagatik, kulturartekotasunagatik, bizipenengatik eta gatazken konponbide emantzipatzaileagatik nabarmentzen dira.